پوسته زمین از چند صفحه تشکیل شده است

1ـ آیا زمین همواره به یک شکل بوده است؟
اگرموجودات فضایی، زمین را 200 میلیون سال پیش می دیدند، آن را به صورت تنها یک قاره ی عظیم گزارش می کردند که توسط یک اقیانوس احاطه شده بود. این قاره، پانگه آ ـ Pangaea نامیده می شود.
حدود 180 میلیون سال پیش، پانگه آ شروع به تقسیم شدن کرد. در 135 میلیون سال پیش یک سمت صفحه ی امریکای جنوبی، از افریقا فاصله گرفت و در میان آنها، اقیانوس اتلانتیک جنوبی بوجود آمد. در100 میلیون سال پیش، صفحه های هند، استرالیا و قطب جنوب نیز از افریقا جدا شدند و امریکای شمالی، از اروپا دور و دورتر شد.

 2 ـ صفحه ها چه هستند؟   پوسته سخت خارجی زمین به قطعات بزرگی بنام «صفحه» تقسیم شده است. جریانات صخره های مذاب درون زمین، این صفحه ها را به آرامی جا به جا میکنند.

3 ـ صفحه ها چقدر بزرگ هستند؟
پوسته خارجی زمین به 7 صفحه ی بزرگ و 20 صفحه کوچک ، شکسته شده افحه ها بین 70 تا 100کیلومتر عمق دارند.

4 ـ صفحه ها با چه سرعتی جرکت می کنند؟فحه ها با میانگین cm10 - 1 در سال حرکت می کنند. شاید این سرعت به نظر شما بسیار آهسته بیاید اما در طی میلیونها سال، این حرکات بسیار کوچک، چهره زمین را به طرز شگفت آوری تغییر داده اند.

5 ـ وقتی صفحه ها با هم برخورد می کنند، چه اتفاقی رخ می دهد؟
در امتداد گودالهای عمیق اقیانوسی (trench)، یک لایه به زیر لایه دیگر می لغزد و کشیده می شود؛ در آنها ذوب می گردد و از بین می رود. وقتی صفحه ی قاره ها به هم برخورد می کنند، لبه های آنها به طرف بالا فشرده می شود و رشته کوههای جدید بوجود می آیند.

6 – چه کسی اولین بار نظریه اشتقاق قاره ها را مطرح ساخت؟
در اوایل سالهای 1800 میلادی، یک آلمانی بنام آلفرد واگنر و یک امریکایی بنام ف ب، تیلور همزمان این نظریه را ارائه نمودند. اما دانشمندان نتوانستند درباره چگونگی حرکت صفحات توضیحی بیابند. تا اینکه در دهه ی 1960، بدنبال مطالعات کف اقیانوسها این فرایند توضیح داده شد.

7 ـ آیا فسیل ها به تأئید نظریه « اشتقاق قاره ها» کمک کردند؟
بله، فسیل حیواناتی که نمی توانستند سرتاسر اقیانوس را شنا کنند، در قاره های مختلف پیدا شده. این امر پیشنهاد میکند که قاره ها زمانی همه به هم مرتبط بوده اند و حیوانات می توانسته اند در سرتاسر آنها راه بروند.

8 ـ صفحه ها چگونه از هم فاصله می گیرند؟
صفحه ها شامل پوسته زمینی و بخش بالایی جبه هستند. آنها بر لایه مذاب داخل جبه شناورند. رشته کوههای عظیم زیر دریایی که آنها را (ocean ridges) می نامند، از بستر اقیانوسها برمی خیزند. در میان این رشته کوهها، دره هایی وجود دارند که در این نواحی، صفحه ها توسط جریانات مواد مذاب زیرین به دو طرف هل داده می شوند و از هم دور می گردند، مواد مذاب یعنی ماگما، بیرون می آید و فواصل بوجود آمده را پر می کند. وقتی این ماگما سرد می شود، صخره ها و سنگهای پوسته نو بوجود می آیند.

9 ـ جزیره های آتشفشانی چگونه در میان اقیانوسها بوجود می آیند؟
جزایر آتشفشانی زمانی تشکیل می شوند که ماگما از جبه بیرون می ریزد. لاوا ـ lava (همان ماگما است که به سطح پوسته می رسد)، روی هم انباشته می شود تا اینکه از سطح دریا، به صورت جزیره های آتشفشانی بالا بیاید.

10 ـ آیا صفحه ها می توانند از پهلوی هم حرکت کنند؟
بله، می توانند از هم فاصله بگیرند و به هم فشرده شوند. اما آنها همچنین می توانند از پهلو، در امتدادشکافهای عظیم زمین که گسل نامیده می شوند، حرکت کنند.

منبع: نرگس مرادی دبیر جغرافیا